Uyuz

Böcek yassı, oval, kitinle örtülü ve kirli sarı renklidir. Kısa, kalın ve kıllı bacakları vardır. 0.4 mm boyunda ve 0.3 mm enindedir.

Deri altına yumurtlayarak ürer. Yumurtlamadan iki hafta sonra hastalığın başlaması vücutta genellikle parmak araları, bilek ve dirseklerin iç kısmı, koltukaltı, karın ile bacakları sarması ile olur. Deride kazdığı tünellerin üzerinde içi su ve parazit dolu kabarcıklar oluşur. Özellikle geceleri artan şiddetli allerjik kaşıntılar olur. Buna uyuz hastalığı denir. Uyuz insanlardan el sıkma ile, kullandığı eşyalar ve bir arada yaşama ile bulaşır. Özellikle okul, yurt, kışla gibi toplu yaşam yerleri en kolay bulaşma ortamıdır. Bilgisiz ve fakir ortamda daha çok görülür.

"Uyuz böceği kedi, köpek gibi memeli hayvanlarda da hastalık yapar. Hububatla da geçen cinsi vardır. Deride geceleri daha artan kaşıntı, kabarcıklar varsa doktora gidilmelidir."

Kontrol Önlemleri
- İyi bir vücut temizliği ardından verilen böcek öldüren ilaçlar tarife göre tekrarlanarak vücuda sürülür. Vücut ilaçlı bırakılır. Üzerindeki çamaşırlar değiştirilir. Bu işlemi evdeki hasta olan da olmayan da yapmalıdır.
- Çıkan giysiler ve kullanılan eşyalar kaynatılır, yıkanır ve sıcak ütü yapılır.
- Ev içi ve yıkanamayan eşyaların profesyonel servis tarafından özel formülasyonla ilaçlanması gerekir.
- Okul ve yurt gibi toplu yaşam alanlarında ise hastalar tecrit edilir ve okul içinde komple ilaçlama yapılmalıdır.

Uyuz Hastalığı

Serkopt denilen gözle zorlukla görülecek kadar küçük olan uyuz böceğinin, üst derinin altına girerek meydana getirdiği kaşındırıcı ve bulaşıcı bir deri hastalığıdır. Özellikle el, bilek, parmak araları, koltuk altları, karın bölgesi ve kaba etlerde şiddetli kaşıntılar ve çizgi şeklinde yaralar görülür. Yapılacak ilk iş hastanın ve ilişkide bulunduğu kimselerin bütün çamaşırlarını, elbiselerini, yatak örtü ve çarşaflarını yıkamaktır.

Uyuzla ilgili uzman görüşü

Uyuz mikroskopla görülebilen ve sadece insan derisinde yaşayabilen bir parazittir.Bulaşma insandan, insana ve yakın temasla olur. Birlikte uyumak, aynı evi paylaşmak en sık görülen bulaşma yollarıdır. El sıkışmak, dansetmek gibi kısa süreli temaslarla bulaşma daha nadirdir.

Uyuzun ilk belirtisi özellikle geceleri artan şiddetli kaşıntıdır. Ancak bu belirti ortaya çıkmadan önce de kişi uyuz olmuştur ve bunu başkalarına bulaştırabilmektedir. Kaşıntı el parmak araları, göbek, koltuk altı gibi bazı bölgelerde sık görülür. Aynı evi, ortamı paylaşan kişilerin şikayetleri olmasa da tedavi edilmeleri gerekir. Yine bu kişilerin tedaviye aynı zamanda başlamaları çok önemlidir.

Uyuz tedavisinde kullanılan ilaçlar krem şeklindedir. Tedavi başlamadan önce banyo yapılması önerilir. İlacın kullanımından sonra kaynatılmış, temiz eşyalar giyilmelidir. İç çamaşırları, çarşaf, yastık kılıfı gibi eşyalar kaynatılmalıdır. Bu eşyaların otomatik çamaşır makinelerinde 90Cde yirmi dakika kaynatılması yeterli olacaktır. Battaniye, saat, mont ,tarak gibi kaynatılamayacak eşyalar ise bir poşetin içine konup ağzı sıkıca bağlanıp , en az bir hafta süre ile bekletilmelidir.Parazit, insan vücudu dışında bu süreden daha uzun yaşayamadığı için bu eşyalardan temizlenmiş olur.

Uyuz olduğunuzdan şüpheleniyorsanız ilacı kendi başınıza alıp kullanmayın. Mutlaka bir doktora muayene olun. Aynı belirtilere sahip başka hastalıkların olabileceğini unutmayın.

Ayrıca uyuz ilaçlarının kullanımı çocuklarda, erişkinlerde, yaşlılarda ve hamilelerde farklılık göstermektedir. Yanlış kullanımı zarar verebilir. Doktorunuzun önerdiği ilacı, kurallarına uygun olarak kullanırsanız bu hastalıktan kısa sürede kurtulabirsiniz. Tedavinin başarılı olmaması genellikle bu kurallardan birinin ihmali ile ortaya çıkmaktadir.

Hazırlayan :Doç.Dr. Arzu Erel
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Dermatoloji Ana Bilim Dalı

Etkeni "Sarcoptes scabiei" isimli bir parazit olan cilt hastalığıdır.

Dişi sarkopt, cilt yüzeyinde çiftleştikten sonra, cilt yüzeyinden aşağı doğru bir tünel kazar. Kazının başlamasından birkaç saat sonra yumurtlama işlemi başlar. Dişi 4-8 haftalık ömrü boyunca 10-25 yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan larvalar tünelin tavanını delerek olgunlaşmak için deri yüzeyine çıkarlar. Bu işlem 14-17 gün sürer. Dişi ve erkek parazitler olgunlaştıktan sonra çiftleşirler ve döngü yeniden başlar.

Uyuz oldukça bulaşıcı bir hastalıktır ve direkt cilt teması ile bulaşır. Dansetmek, tokalaşmak hastalığın bulaşması için yeterlidir. Ailenin tüm bireylerine bulaşabilir.
Dünyanın her yerinde ve bütün yaşlarda görülebilir. Sonbahar ve Kış aylarında sıklığı artar.

Uyuzun en tipik belirtisi gece kaşıntısıdır. Bu parazite ve ürünlerine karşı alerjik bir reaksiyondur. Döküntü her zaman parazitin bulunduğu yerde ortaya çıkmaz.
El ayak parmaklarının araları, bilekler, genital bölge, göbek çevresi, karnın alt kısmı, kalçalar ve bacaklarda parazitin yerleştiği görülür. Bebeklerde tüm vücutta uyuz görülebilir.

Y. Tüzün, A. Katoğyan ve ark. Dermatoloji, İst 1994